Wanneer beseften jullie dat jullie iets wilden (of moest) veranderen?

Ilse: ‘’Vanuit de Rijksoverheid zijn we met een groep bij elkaar gekomen om de Rijksoverheid feministischer te maken. Hieruit is het Feministisch Ambtenaren Netwerk (FAN) ontstaan. Om een medewerkersnetwerk, financiën en zeggenschap te krijgen is het belangrijk om leden te hebben. In oktober stuurde ik een mailtje uit of mensen hieraan wilden bijdragen, en eigenlijk is het sindsdien ontploft. In twee weken tijd hadden we ongeveer tweehonderd leden. Dit laat de noodzaak zien dat er iets moet veranderen. 

Aangezien we niet alles in een keer kunnen veranderen, hebben we verschillende actiegroepen opgericht om doelgerichter te werk te gaan. Annika is een van de deelnemers van de actiegroep om menstruatie te normaliseren.’’

Wat willen jullie doen om het taboe op menstruatie te doorbreken?

Annika: ‘’We zijn met een groep rijksambtenaren bij elkaar gekomen met als doel menstruatieproducten vrij toegankelijk en gratis aan te bieden op de toiletten bij alle rijkskantoren. Op deze manier hopen we bij te dragen aan het normaliseren van menstruatie.”

We willen als Rijksoverheid een voorbeeldrol vervullen in het creëren van een inclusieve werkplek, onder andere door menstruatieproducten aan te bieden als basisvoorziening.

“Het zou net zo normaal moeten zijn als toiletpapier.’’ 

Ilse: ‘’Het is makkelijk om er veel over te praten, maar we hebben niet voor niks een actiegroep opgezet. We hebben praktische afspraken gemaakt om er concreet mee aan de slag te gaan.’’ 

Waar staan jullie nu? 

Ilse: ‘’Op dit moment zijn we bezig met het maken van een businesscase. We willen graag inzichtelijk maken hoeveel het kost om menstruatieproducten gratis aan te bieden. Zeker in tijden van bezuiniging is het belangrijk om dit helder te hebben. We hopen daar dit jaar met verschillende onderzoeken en pilots achter te komen.’’ 

Annika: ‘’We staan nu nog in de beginfase. We willen beginnen met een pilot binnen de Rijksoverheid. Enerzijds willen we inzicht krijgen in de kosten van menstruatieproducten en het gebruik hiervan. Anderzijds willen we ook de impact meten van het normaliseren van menstruatie op de werkvloer. Het FAN is super groot geworden in een hele korte tijd, en zal waarschijnlijk alleen maar groter worden. ’’ 

Wat zijn de reacties tot nu toe? 

Ilse: ‘’Over het algemeen heel positief. De hoeveelheid reacties die we kregen op de oproep in de nieuwsbrief voor het starten van een actiegroep laat zien dat de behoefte groot is. Er worden weleens gesprekken gevoerd over het aanbieden van menstruatieproducten in kluisjes in plaats van het zichtbaar tonen op de toiletten. Hier was ik het niet mee eens, omdat je op deze manier menstruatie in de taboesfeer houdt. We willen juist dat er open over wordt gesproken, maar door het in kluisjes neer te leggen met het idee dat het alleen gepakt kan worden in een noodsituatie, wordt menstruatie nooit een gespreksonderwerp. 

Als we menstruatieproducten zichtbaar neerleggen, ook en vooral juist in genderneutrale toiletten, wordt de drempel verlaagd om het gesprek over menstruatie te voeren. Als we dit niet doen, blijft er een kans bestaan dat we in genderstereotypen blijven hangen, en dat willen we niet. We willen niet een vicieuze cirkel blijven waar ik twintig jaar geleden ook al in zat. Het zou zo mooi zijn als ik nu terug kan kijken naar de eerste jaren van mijn carrière en kan zeggen dat we nu anders met menstruatie om gaan dan toen.’’ 

Annika: ‘’Er wordt nog te weinig over menstruatie op de werkvloer gesproken. Sommige collega’s zijn bang dat er misbruik gemaakt wordt van de gratis producten, daarom is bij ons op kantoor het idee van de kluisjes ontstaan. Wat niet werkt, want we willen met dit initiatief juist graag die bespreekbaarheid  creëren.’’   

Ilse: ‘’Het is voor mezelf ook nog een brug te ver om over de gang te roepen en te vragen of iemand een tampon voor me heeft. Ik werk dan wat meer in een ‘mannenwereld’ (de ICT), maar als ik dit in mijn managersrol al niet durf, hoe kunnen we dan verwachten dat nieuwe of jongere collega’s dit wel doen? Er wordt begripvol gereageerd als iemand aangeeft doorgelekt te zijn en een afspraak wil verzetten, maar ook bijna geschrokken omdat dit gesprek nooit gevoerd wordt. Juist met mannen kan het super boeiend zijn om dit gesprek te voeren, omdat zij dit ook kunnen herkennen van mensen om hen heen. Het aanbieden van de menstruatieproducten zelf is dus ook niet het einddoel, maar het is wel vliegwiel voor het gesprek dat gevoerd moet worden. Als je de kier van de deur wil openbreken, dan is een fysiek symbool een hele goede gespreksstarter.’’

Hoe zou hier verandering in kunnen komen? 

Ilse: ‘’Heel simpel, door gewoon open over menstruatie te praten. Dit kunnen we aanpakken door kleine stappen te zetten en te beginnen met een pilot. De Rijksoverheid moet bezuinigen en dit alles kost moeite en geld. Dat betekent dat we het wel op orde moeten hebben als we dit plan willen doorvoeren. Dit zal stapje voor stapje moeten gebeuren. Het FAN heeft niet voor niks een actiegroep opgezet, we willen actie.’’ 

Annika: ‘’Door menstruatie in de openbaarheid te brengen kan er verandering komen. Het taboe op menstruatie zal niet gelijk verdwijnen als de producten overal beschikbaar zijn, maar het biedt wel een opening voor een gesprek.’’ 

Wanneer zou jij zeggen: “Dit initiatief is écht geslaagd”?

Annika: “Voor deze actiegroep is de focus zichtbare en gratis menstruatieproducten op alle toiletten van de Rijksoverheid kantoren. Daarnaast zien we graag dat het gesprek wordt gevoerd over de impact van menstruatie op de werkvloer.’’ 

Heb je tips voor andere organisaties om menstruatie bespreekbaar te maken? 

Ilse: ‘’Als je een kleinere organisatie bent, krijg je het wellicht makkelijker voor elkaar dan zo’n grote organisatie als de Rijksoverheid. Probeer het gewoon uit en begin met het maken van business case, zodat je je casus kan onderbouwen. Het zou nuttig zijn om dit kostenplaatje met elkaar te kunnen delen. Het is natuurlijk organisatie afhankelijk, maar wellicht dat er sectorbreed cijfers met elkaar gedeeld kunnen worden.’’