3 generaties vrouwen

Dit jaar vieren we 100 jaar stemrecht voor vrouwen. 100 jaar mogen we bij elke verkiezing onze stem uitbrengen, en dat is hartstikke belangrijk natuurlijk. Maar stemmen is niet de enige manier waarop vrouwen zich laten horen. We spraken vrouwen van drie verschillende generaties en vroegen naar de manier waarop zij hun stem laten horen.

Bibi Wielinga is 17 jaar en representeert de jonge, toekomstige generatie. 

“Ik heb altijd al van debatteren en politieke gesprekken gehouden. Nu is er een partij die veel van mijn persoonlijke waarden serieus neemt. Eigenlijk doe ik volgend jaar eindexamen, maar wie weet, misschien woon ik volgend jaar in Brussel en mag ik in het Europees Parlement mijn stem laten horen.”

Bibi Wielinga is 17 jaar oud en hoopt op nummer 2 van de kandidatenlijst van VOLT te komen voor de Europese verkiezingen. Ze woont met haar ouders en broer in Amsterdam en zit in de 5e klas van het Barleaus Gymnasium. 

Elke dinsdagmiddag gaat Bibi naar de debatclub op haar school, om het te hebben over alle zaken die er goed en fout gaan in de wereld. Maar volgend jaar woont ze misschien in Brussel, om daar elke dag mee te beslissen over de toekomst van de Europese Unie. Ze staat namelijk op de kandidatenlijst van VOLT, een pan-Europese jongerenpartij. Op 26 mei kun je op haar stemmen bij de Europese Verkiezingen. Helaas is er één stem die ze niet zal krijgen: die van haarzelf. Ze is namelijk pas 17. 

Het was Bibi’s moeder die haar over VOLT vertelde en haar aanspoorde zich bij de partij aan te sluiten. Bibi: “Ik heb debatteren en politiek altijd heel leuk gevonden. Nu is er een partij die veel van mijn persoonlijke waardes serieus neemt, bijvoorbeeld het belang van vrouwen in de politiek. Toen we in december de kandidatenlijst in elkaar aan het zetten waren, wouden we graag een man-vrouw afwisseling door de lijst heen, maar er waren niet genoeg vrouwen die top-kandidaat wouden worden. In plaats van alleen mannen aan de top van de lijst te zetten had VOLT besloten om wat extra tijd te nemen, om toch vrouwen te vinden die topkandidaat wilden worden. In die extra tijd ben ik erachter gekomen dat je je als 17-jarige ook kandidaat mag stellen. Nu maak ik kans op nummer 2 of nummer 4 op de lijst. Binnenkort gaan we debatteren om hierover te beslissen.” 

Haar debatvaardigheden heeft Bibi aan haar broer te danken. Ze vertelt dat ze vroeger vaak ruzie hadden. Aangezien ze fysiek zwakker was dan haar broer moest ze het hebben van haar stem. “Ik heb mezelf geleerd om inhoudelijk tegen hem te vechten in plaats van fysiek. Dat heeft me best ver gebracht!” 

Als ze inderdaad in het Europees Parlement komt moet dat eindexamen nog maar even wachten, denkt Bibi. “Ik besef hoe belangrijk school is, maar ik heb ook het gevoel dat ik tijdens het campagne voeren en mijn werk voor VOLT zoveel meer leer dan ik in al die jaren op school geleerd heb. Voor mijn toekomst is het natuurlijk handig als ik mijn school heb afgemaakt, hoe jammer en vermoeiend dat ook is.” 

100 jaar vrouwenkiesrecht is belangrijk voor Bibi, maar dat ze zelf nog niet mag stemmen vindt ze niet zo’n groot probleem. Ze doet veel andere dingen om verandering in gang te zetten. Bibi: “Ik hou me het liefst bezig met wat ik kan doen voor mensen van mijn leeftijd. Onze generatie moet nog het allerlangst leven met onze planeet en er zijn zo veel mensen die de wereld beter willen maken maar niet weten hoe. Voor die mensen wil ik mijn stem laten horen.”

Saundra Williams is 49 en vertegenwoordigt de huidige generatie.

“Ik ben niet iemand die gelijk op de barricade staat. Nee; ik ben liever één op één bezig met maatschappelijke onderwerpen en sta ook graag voor groepen. Dan beïnvloed ik mensen namelijk op een directe manier. Zo laat ik mijn stem horen: de manier waarop ik mijn werk inricht, hoe ik mijn leven vormgeef, het feit dat ik mijn netwerk meeneem in wat ik belangrijk vind en de invloed die ik uitoefen binnen mijn werkomgeving.”

Saundra Williams is artistiek leider bij de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Ze is daar verantwoordelijk voor de opleiding productie. Saundra: “Mijn taak is om een mooi curriculum in elkaar te zetten dat relevant is voor deze maatschappij. In de kunsten neem je altijd mee wat je zelf belangrijk vindt. Voor mij zijn dat onderwerpen als diversiteit en inclusiviteit. Ik werk veel met jonge mensen, van wie ik wil dat ze nadenken over wat er in deze maatschappij gebeurt en een standpunt innemen, zodat ze de wereld niet aan zich voorbij laten gaan.”

Naast haar werk op de Hogeschool is Saundra ook initiatiefnemer van de Sister Circle. Samen met Stephany Biezen en Minchenu Maduro organiseert zij bijeenkomsten waarin ze met vrouwen praten over allerlei thema’s, bijvoorbeeld identiteit, imago, zelfbeeld en discriminatie. In deze bijeenkomsten komen vrouwen van verschillende etnische achtergronden bij elkaar om hun ervaringen te delen. Saundra: “Als we het over deze onderwerpen hebben is dat vanuit een zwart perspectief. Het zijn vaak onderwerpen waar alle vrouwen zich mee bezig houden maar het zwarte perspectief besteedt ook aandacht aan de specifieke issues die zwarte vrouwen tegenkomen."

Saundra heeft sociale wetenschappen gestudeerd en is veel bezig met vragen over de samenleving. Saundra: “Ik heb na mijn studie een radioprogramma opgezet waarin jonge mensen in Amsterdam hun stem laten horen: de Multiculturele Omroep Stichting Amsterdam. Er was zoveel negatieve beeldvorming rondom zwarte jongeren in de media, maar dat was totaal niet representatief. Ik zag allerlei diverse jonge mensen die met hun eigen vraagstukken rondliepen en enorm goed bezig waren in de maatschappij. Die waren nooit te zien in de media. Daarom ben ik MOSA gestart. Dat is wel hoe ik altijd ben geweest: als ik dingen zie die me dwars zitten, of waarvan ik vind dat het moet veranderen, dan doe ik daar iets mee.”

Haar stem laten horen doet Saundra, maar dan wel op haar eigen manier. Saundra: “Ik stem wel, ik denk na over politieke partijen en of ze voldoen aan wat ik belangrijk vind. Maar dat is niet de manier waarop ik het luidst mijn stem laat horen. Ik ben niet iemand die gelijk op de barricade staat. Nee; ik ben liever één op één bezig met maatschappelijke onderwerpen en sta ook graag voor groepen. Dan beïnvloed ik mensen namelijk op een directe manier. Zo laat ik mijn stem horen: de manier waarop ik mijn werk inricht, hoe ik mijn leven om me heen vormgeef, het feit dat ik mijn netwerk meeneem in waar ik sta en wat ik belangrijk vind en de invloed die ik uitoefen binnen mijn werkomgeving.”

100 jaar vrouwenkiesrecht speelt een belangrijke rol in Saundra’s leven. “Dat is zo’n belangrijke ontwikkeling geweest. Ik ben nu natuurlijk bezig met diversiteit en inclusiviteit, en wij doorlopen een soortgelijke ontwikkeling. Je moet vechten voor een plek in deze maatschappij, je moet zorgen dat je serieus genomen wordt, je moet vechten om te laten zien wie je bent en dat je meetelt. Als de vrouwenbeweging begin 20e eeuw niet had plaatsgevonden, waar zouden we dan nu zijn, zeker als zwarte vrouwen? De ontwikkeling die dankzij deze vrouwen heeft plaatsgevonden moeten we met elkaar koesteren.”

Maja van der Goes van 88 weet dat emancipatie veel vormen aan kan nemen.

“Je nooit van je stuk laten brengen, voor jezelf nadenken, die levenshouding vind ik geweldig. De leraren op de school waar ik werkte roddelden wel eens over mijn seksuele geaardheid. Dat interesseerde me eigenlijk niet, wat anderen onderling zaten te kletsen en te zeuren. Ik maakte gewoon een nieuw leven voor mezelf.”

Maja van der Goes is bijna 90 en woont in Den Haag. Ze komt uit een gezin van vier: twee meisjes en twee jongens. Haar vader was een bekende sociaal-democratische politicus. Zelf studeerde ze Frans en heeft ze, naast de zorg voor het gezin met vier kinderen, gewerkt als lerares. 

Toen Maja van der Goes een klein meisje was, wilde ze graag zwerver worden. Tot haar werd verteld dat dat helemaal niet kon als meisje. “Dat was wel even hard”. Het is nu tachtig jaar later en onder het genot van een kopje thee vertelt ze over haar jeugd, haar moeder, haar huwelijk en hoe ze haar stem laat horen. “Mijn moeder liet haar stem wel horen. Ja, die zat in de socialistische vrouwenclub. Die werkten aan vrouwen bewust maken van wat er om hen heen in de wereld gebeurde, vooral politiek en maatschappelijk. Ze kwamen als groepje bij elkaar en hielden gesprekken over wat er in die tijd speelde. Dat was heel belangrijk. Die vrouwen hadden verder alleen hun huishouden, man en kinderen. In die vrouwenclubs kregen ze dan iets heel anders te horen.” Ook liet Maja’s moeder haar stem horen tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen ze actief was in het verzet Maja: “Zij wist dat wij naar weeshuizen gestuurd werden als ze gepakt zou worden, maar ze deed dat gewoon. Rotmoffen, zei ze dan, ik zal ze wel krijgen.”

Na haar jeugd trouwde Maja en kreeg ze vier kinderen: drie jongens en een meisje. Ze gaf bijles en hield zich bezig met het huishouden. Op de vraag of Maja toen het gevoel had dat ze emancipatie nodig had is ze helder: “Nee, heel lang niet. Ik zag dat niet. Ik deed alles zoals mijn moeder dat ook deed. Als mijn echtgenoot bezoek had, kwam ik met thee of koffie. Ook als het leerlingen van hem waren. Maar die kinderen die schaamden zich rot, die vonden dat zo raar: ik was er niet bij maar moest wel voor koffie en thee zorgen. Die zeiden daar dan wat van. Vreselijk aardig eigenlijk. Toen dacht ik wel: goh, ze hebben toch eigenlijk gelijk. Het is ook best raar. Mijn echtgenoot deed dat natuurlijk niet als ik bezoek had, dan zorgde ik ook voor de koffie en thee. We waren het zo gewend om het zo te doen”

Het huwelijk van Maja liep op z’n einde. Er waren veel dingen niet goed. Ze klaagde tegen haar moeder over de ontrouw van haar man. Maja: “die zei dan: je moet maar een oogje dichtknijpen, want mannen zijn nu eenmaal zo. Je vader is ook zo.” Toen besloot ze om weg te gaan. Ze ontdekte haar lesbische identiteit en sloot zich aan bij het COC. “Ik ben wat met vrouwen gaan rommelen, heel spannend en leuk. In die kringen deden we dat wel openlijk, maar daarbuiten lag je er helemaal uit natuurlijk. De andere leraren op school praatten daar wel over. Dat interesseerde me eigenlijk niet, wat anderen onderling zaten te kletsen en te zeuren, ik maakte gewoon een nieuw leven voor mezelf.” 

Nu laat Maja haar stem wel horen, maar op een andere manier. “In m’n werk, als ik lesgaf, dan praatte ik met mijn leerlingen, dan liet ik ze nadenken. Ik wil altijd graag dat ze gaan denken en een eigen mening vormen, dat wil ik bevorderen. Het is ook een levenshouding: je nooit van je stuk laten brengen, voor jezelf nadenken. Dat vind ik geweldig.”