F.A.Q.

Waarom vraagt WOMEN Inc. aandacht voor stereotypering (in de media)?

De media én wij zelf houden ideeën over rolpatronen, taakverdelingen en de verdeling van werk en zorg in stand. Dit is een van de redenen waarom vrouwen en mannen geen echte vrije keuzes kunnen maken op het gebied van werk en zorg. 

Stereotypering in de media leidt tot bewuste en onbewuste vooroordelen over de eigenschappen, het gedrag en de rol van vrouwen en mannen. De publicatie Beperkt Zicht die WOMEN Inc. in 2017 heeft uitgebracht laat alarmerende cijfers zien over de representatie van onder meer vrouwen in de media. Ze zijn niet alleen minder vaak in beeld, maar worden ook op een stereotiepe manier neergezet. Bij vrouwen ligt de nadruk vaak op uiterlijk of zorgtaken, bij mannen op fysieke kracht en prestaties. Op deze manier schrijft stereotypering voor hoe vrouwen (en mannen) zouden moeten zijn en hoe ze zich zouden moeten gedragen. Dit heeft direct invloed op hun kansen en WOMEN Inc. pleit voor een maatschappij waarin het voor je kansen niet uitmaakt of je vrouw of man bent.

Vrouwen zijn toch niet de enigen die last hebben van stereotypering?

Inderdaad, niet alleen vrouwen, maar iedereen heeft te maken met stereotypering, zowel vrouwen als mannen. Stereotypering heeft echter de meeste gevolgen voor mensen die buiten de norm vallen.Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat in onze maatschappij de witte, hoogopgeleide, heteroseksuele man uit de middenklasse de norm is. Dit komt voort uit een lange traditie waarin deze mannen dominant zijn in de samenleving. En als gevolg daarvan hebben ze nog altijd meer politieke, culturele en economische macht dan vrouwen. Zo zijn er meer mannen in beeld en zijn ze ook oververtegenwoordigd onder mediamakers, met name op leidinggevende posities. Vrouwen, LHBTI+'ers, mensen met een laag inkomen en mensen van kleur vormen 'de ander' ten opzichte van deze norm; ze worden vaak als zodanig getoond en benoemd. 

Welke stereotypes zijn er over vrouwen en mannen?

Stereotypes zijn breed gedragen aannames over de eigenschappen, het gedrag en de rol van vrouwen en mannen. Uit wetenschappelijk onderzoek naar deze stereotypen blijkt dat aan vrouwen andere eigenschappen worden toegeschreven dan aan mannen. Zo worden kwalificaties als gevoelig, lief, sociaal, warm en zorgzaam vooral voor vrouwen gebruikt. Kwalificaties als ambitieus, assertief, competitief, competent, dominant en zelfstandig gebruikt men vooral voor mannen.

Ja maar, vrouwen zijn toch ook vaker gevoelig en zorgzaam dan mannen?

Dat er verschillen zijn tussen vrouwen en mannen, is niet het probleem. Verschil moet er zijn! Maar het wordt problematisch als dat het enige is wat je kunt en mag zijn. De beroemde schrijver Chimamanda Adichie Ngozie legt dit heel mooi uit. Zij zegt dat het probleem met stereotypes niet zozeer is dat ze onwaar zijn, maar dat ze onvolledig zijn. Ze maken een verhaal tot het enige verhaal. Dit betekent dat kwaliteiten als gevoelig en zorgzaam als enkel de eigenschappen van vrouwen worden gezien, terwijl mannen net zo goed deze eigenschappen hebben. 

Hoe heeft stereotiepe beeldvorming invloed op onze kansen?

Langdurige blootstelling aan stereotypen in de media zorgt ervoor dat deze beelden zich in onze hersenen nestelen als (vaak onbewuste) vooroordelen. Hierdoor voelen de stereotypen als natuurlijk aan en ontstaat er verwarring tussen beeldvorming en werkelijkheid. Als men een bepaald denkbeeld heeft gevormd, bijvoorbeeld dat vrouwen beter kunnen zorgen dan mannen, en dit wordt constant in de media herhaald, dan gaat men ook daadwerkelijk denken dat dit zo is. Hierdoor gaan mannen denken dat ze hier niet goed in zijn, en laten het vaker aan hun vrouw over. Op deze manier blijft de zorg bij de vrouw liggen en heeft zij minder tijd voor betaalde arbeid. Op deze manier beschrijven stereotypen dus niet alleen hoe vrouwen en mannen zijn, hoe ze zich gedragen en waar ze goed in zijn, ze schrijven ook voor hoe ze zich horen te gedragen en waar iemand goed in zou moeten zijn. En dat is precies waarom stereotiepe beeldvorming invloed heeft op de kansen van vrouwen en mannen.

Waarom focussen jullie dit jaar specifiek op de traditionele genderrollen en de verdeling van werk en zorg?

De media én wij zelf houden ideëen over rolpatronen, taakverdelingen en de verdeling van werk en zorg in stand. Dit is een van de redenen waarom vrouwen en mannen geen echte vrije keuzes kunnen maken op het gebied van werk en zorg. 

Wat zijn (traditionele) ‘genderrollen’?

Genderrollen bestaan uit een reeks gedragsnormen die voorschrijven hoe vrouwen en mannen zich horen te gedragen. Een voorbeeld van traditionele genderrollen is dat er van vrouwen verwacht wordt dat ze de zorgtaken op zich nemen en dat mannen de broodwinners zijn. 

Waarom gebruiken jullie raadsels in de campagne?

We maken gebruik van raadsels omdat die op een simpele en luchtige manier vooroordelen bij mensen blootleggen. Ze tonen bijvoorbeeld dat het moeilijk is om bij een piloot aan een vrouw te denken en dat er bij iemand met een zorgrol automatisch aan een vrouw wordt gedacht. We houden mensen als het ware een spiegel voor waardoor ze zichzelf betrappen op hun onbewuste gedachten en gedrag. 

Wat zijn negatieve gevolgen van stereotypering op de volgende generatie?

Beeldvorming speelt al op jonge leeftijd een rol. Zo vinden 6-jarige meisjes zichzelf minder getalenteerd dan jongens van die leeftijd, terwijl dat op hun 5e nog niet zo is. Ook de manier waarop stellen werk en zorg verdelen, heeft een grote invloed op de volgende generatie. Uit onderzoek blijkt dat traditionele ideeën over genderrollen de kans vergroten dat vaders hun zonen meer fysiek aanpakken en dit vergroot het risico op agressie bij die zonen. Deze zonen leren mogelijk al op jonge leeftijd dat conflicten fysiek moeten worden opgelost. Stereotypering en traditionele genderrollen hebben zo verregaande gevolgen op de ontwikkeling van jongens en meisjes. 

Waarom is het een probleem dat mannen vaker (betaald) werken en vrouwen vaker zorgen?

De zorgverantwoordelijkheid van vrouwen heeft negatieve gevolgen voor hun financiële onafhankelijkheid en positie in de samenleving. De financiële verantwoordelijkheid van mannen heeft negatieve gevolgen voor de hoeveelheid tijd die zij met hun kinderen kunnen doorbrengen.

Vrouwen zijn toch ook veel minder vaak piloot dan mannen?

Dat klopt, 6 procent van de Nederlandse piloten is vrouw. Maar het is interessant om ook stil te staan bij het feit dat er maar weinig vrouwen piloot zijn juist omdat dit wordt gezien als een beroep voor mannen. Stereotypen beïnvloeden de keuzes die meisjes en jongens en vrouwen en mannen maken. Daarom is het belangrijk dat er bijvoorbeeld in de media of in kinderboeken ook niet stereotiepe voorbeelden te zien zijn.

Wat doet de Alliantie Samen werkt het!?

De Alliantie Samen werkt het! is een samenwerking van Bureau  Clara Wichmann, Movisie, Nederlandse Vrouwen Raad, WO=MEN, WOMEN Inc. en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en loopt van 2018 tot en met 2022.
De Alliantie streeft naar een maatschappij waarin mannen en vrouwen vrije keuze en gelijke mogelijkheden hebben én benutten voor het combineren van betaald werk en onbetaalde zorg. Met de #BeperktZicht campagne wil De Alliantie stereotiepe beeldvorming blootleggen en doorbreken. Want de dominante ideeën die bestaan over de rollen van vrouwen en mannen en de weerspiegeling daarvan in de media vormen een barrière voor gelijkwaardige en vrije keuzes van vrouwen en mannen op het gebied van werk en zorg.