WOMEN Inc. Blog: Emancipatie zit vast

23 januari 2014

Zolang feministen hun emancipatiekwesties gewoon bij zichzelf houden is het prima, maar wanneer een wetenschapper de hele maatschappij uitdaagt om kritisch naar zichzelf te kijken, breekt de hel los. Dit is precies de reden dat emancipatie vast zit en vrouwen nog niet alle kansen kunnen benutten.

Justine Ruitenberg promoveerde vorige week met haar proefschrift over de arbeidskeuzes van moeders, waarin zij aantoont dat vrouwen in hun keuze om parttime of fulltime te werken, worden beïnvloed door hun omgeving. Dit lijkt mij op zich een hele logische conclusie. Je woont als mens niet op een onbewoond eiland, maar hebt dagelijks interactie met de mensen om je heen. Mensen die dingen zeggen en vinden, die constant hun mening geven en als dit mensen zijn waarvan jij waarde hecht aan hun mening, ja, dan zullen ze je beïnvloeden.

Opvallend genoeg raakt Ruitenberg toch een gevoelige snaar met haar conclusies. Het proefschrift maakte van alles los. ‘De emancipatie is af’, zo kopte de NRC boven een artikel geschreven door twee mannen. Maar ook vrouwen voelden zich enorm aangevallen, hoezo zijn vrouwen niet in staat eigen keuzes te maken, vroegen zij zich af.

De reacties zijn eigenlijk heel begrijpelijk. Vrijheid is in Nederland een groot goed en zelfbeschikking ligt aan de basis van het individualisme, een diepgewortelde overtuiging. We worden constant aangesproken op onze eigen verantwoordelijkheid, als je iets wil veranderen moet je vooral bij jezelf zijn.

Vanuit deze gedachte is het helemaal niet gek dat er wordt geroepen dat de emancipatie af is, want wat willen vrouwen nou nog meer? Ze mogen toch stemmen, zijn baas in eigen buik, kunnen studeren, kunnen werken, en alles doen wat ze willen? Geen wet die hen verbiedt om dit te doen. Het is daarom makkelijk om vrouwen zelf erop aan te spreken wanneer zij niet alle kansen grijpen die wetgeving mogelijk maakt.

Hierbij wordt echter voorbij gegaan aan de sociale normen die in een maatschappij leven. Ruitenbergs proefschrift laat zien dat je als individu wordt beïnvloed door de sociale context, wat niet betekent dat iedereen ‘slaafs’ de maatschappelijke norm volgt, maar wel dat het verdomde moeilijk is om verder te kijken dan de norm die je gedurende je hele leven op dagelijkse basis meekrijgt.

Juist de negatieve reacties op het proefschrift laten zien hoe zeer deze denkpatronen zijn ingesleten. Als we vast blijven zitten in het individualistische denken, waarbij we de vrouw verantwoordelijk houden voor haar eigen emancipatie, dan zullen we over tien jaar op precies hetzelfde punt zijn als nu. Dan roept er weer iemand dat de emancipatie af is, zoals dat eens in de zoveel jaar gebeurd.

De emancipatie is niet uit, niet af, maar zit vast. Dit zal zo blijven zolang we alleen naar de vrouw kijken, afwachtend tot zij vanzelf gaat emanciperen, en niet naar de maatschappelijke context. Vrouwenemancipatie is namelijk niet iets van de individuele vrouw, maar gaat over ons allemaal.

Jannet Vaessen
Directeur WOMEN Inc.