Natuurlijk kroes

Verslag

Door: Jennifer Heuvel

Tyra Banks, Oprah Winfrey, Condoleeza Rice werden o.a. tijdens de discussie genoemd als zwart “rolmodel” voor vrouwen. Glad haar, en ook in het gewone straatbeeld van de westerse cultuur zie je weinig zwarte vrouwen met natuurlijk kroeshaar. Glad maken (straighten of relaxen) of kiezen voor naturel? De vraag leidde tot een bijzondere avond. In de kleine zaal van Pakhuis de Zwijger is het stampvol waarbij, gezien het thema “natuurlijk kroes”, toch een gemêleerd gezelschap valt op te merken van vlechten, krullen, dreads, stijl blond, straight en afro. En minstens zo interessant is de aanwezigheid van een aantal mannen.

Kirsten van den Hul van WOMEN Inc. verzorgt het openingswoord en vertelt over haar eerste ervaring met het begrip “goed/slecht” haar tijdens haar vakantie op Cuba, toen zij bij de plaatselijke kapper haar haren wilde laten invlechten. Als blanke vrouw kreeg zij tot haar verbazing de reactie: “Maar u hebt toch goed haar?”. Dat het fenomeen van goed/slecht haar internationaal is (al dan niet binnen de zwarte cultuur), zal later op de avond blijken wanneer panellid Michelle David (VS) en kroeshaar-expert en hoofdgast Mireille Liong-A-Kong (Suriname, thans VS) hierover berichten.

Mireille Liong-A-Kong succesvol auteur van het boek “Natuurlijk Kroes; van Chemisch glad naar Natuurlijk Kroeshaar” vertelt allereerst over haar jarenlange frustratie haar eigen natuurlijke kroeshaar chemisch glad te maken en de gevolgen daarvan: haaruitval, haarbreek, kale plekken en de schaamte daarover. Een transformatie waarin mentale drempels (waarom glad maken) moesten worden overwonnen, leidde ertoe dat Mireille uiteindelijk besloot naturel en dus kroesdragend door het leven te gaan. Dit inspireerde haar zodanig dat de geboorte van haar eerste boek “Kroeshaar; wat je moet weten en meer” in 2003 volgde.

De boodschap van Mireille is helder; ervaring leert dat de discussie over het wel/niet glad maken van kroeshaar heftig kan zijn, ondanks dat 73% van de “straighters” last heeft van haaruitval en haarbreek. Bovendien worden zwarte baby’s geboren met het meeste haar en tegen de tienerjaren hebben, voornamelijk de meisjes, het minste haar. De diepgewortelde drang het haar glad te maken komt volgens Mireille voort uit de slavernij waarbij de zwarte mannen én vrouwen werden kaalgeschoren. Foto’s illustreren kapsels uit Afrika die niet alleen esthetische, maar ook sociale, spirituele en culturele waarden hebben. Met het kaalscheren ging ook een deel van de identiteit verloren.

Na de slavernij en mogelijk tot heden wordt getracht met het gladmaken, aanpassing en dus acceptatie in de maatschappij te verkrijgen. De Civil Rights Movement in de VS (’60) met de welbekende kreet “I’m black and I’m proud”, leidde ertoe dat velen de chemische behandelingen of hete kammen (pressen) achterwege lieten. De ontwikkeling van de Afrokam was daarin ook een doorbraak. Met naturel haar werd toen bewust een politiek statement gemaakt. De overblijfselen van dat tijdperk tezamen met een nieuwe bewustwording, in de vorm van naturel haardracht, is momenteel in opmars, maar het straatbeeld van extensions en waves en superstraight lijkt vooralsnog dominant.

Mireille wil duidelijk maken dat de combinatie van onwetendheid over hoe het naturel haar te behandelen en de (on)mogelijkheden van verschillende kapsels én de angst niet geaccepteerd te worden, het gladmaken in stand houdt. Dit hoeft niet! Liong erkent dat niet iedereen de negatieve effecten van straighten hoeft te ervaren en respecteert die keuze, maar stelt dat de agressieve chemische behandeling per definitie slecht is voor het haar, zoals in de documentaire “400 years without a comb” van Dr. Morrow naar voren komt. Er zijn tegenwoordig voldoende alternatieven om mooi naturel te gaan. In haar woonplaats NY (VS) heeft zij zich verdiept in de cultuur van de kapsalons voor kroeshaar. De talloze mogelijkheden voor kroeze kapsels presenteert zij ook kleurrijk op de cover van haar laatste boek en op haar website www.kroeshaar.com. Maar het bewustwordings- en transformatieproces vertelt ze, is niet altijd makkelijk. Ironisch genoeg is de bulkproductie van de chemische straighters in de VS in handen van de grote, traditioneel blanke, cosmeticaconcerns én Koreaanse bedrijven met een omzet van 2.9 miljard US dollars.

Tegenwoordig is er in Nederland bij de lokale ETOS ook straightner te koop waarbij terecht door het publiek wordt opgemerkt: eindelijk ook zwarte producten in de schappen, maar anderzijds, moet je er blij mee zijn? Rosita Rijkland, panellid en ervaringsdeskundige als kroesdragende vrouw, vertelt over haar praktijk als ‘holistisch kapster’. Ondeskundig gebruik van chemische relax thuis, maar ook in kapsalons, heeft vaak schrijnend resultaat, zoals een foto van een jonge vrouw toont met grote kale plekken; brandwonden eigenlijk. De zaal is duidelijk geschokt en Rosita pleit ook voor een heropvoeding van kappers en bewustwording in de branche dat kroesdragenden het verdienen goed geadviseerd en behandeld te worden.

Dat laatste moet in zijn algemeenheid gelden volgens Clark Accord, schrijver van o.a. ‘De koningin van Paramaribo’, als hij vertelt dat hij nota bene in een discotheek in Paramaribo werd geweigerd. Zijn haardracht, dreads toentertijd, zou niet netjes zijn. Met een achtergrond als haarstyliste stelt ook hij vast dat tijdens de opleiding nauwelijks aandacht is voor kroeshaar en zouden kappers aansprakelijk moeten worden gesteld voor ondeskundigheid, wat in de VS overigens al gebeurt. Zwarte mannen, merkt hij verder op, zijn tegenwoordig vaak kaal, zonder chemische behandeling en zonder kroeshaar en weten eigenlijk niet wat te doen.

Michelle David (VS) bekend van de dames zanggroep BBB, beschrijft ook hoe ze als 6-jarige haar eerste relax behandeling onderging, omdat haar kroeshaar te onhandelbaar zou zijn. Ze dacht toen over haar haar: “It feels as if you have been cursed”, maar de vloek wordt erger als de hete kam over je haar glijdt, zegt ze nu. Tegenwoordig is ze “all naturel” en heeft ze daarnaast tal van pruiken.

Ellin Robles o.a. columniste bij Het Parool draagt nu dreads, maar vertelt haar ervaring met de hete kam waarbij ook de oren meegepressed werden, tot hilariteit van het (h)erkennende publiek. Ze is wel van mening dat voor sommigen hun kroeshaar zodanig onhandelbaar kan zijn dat straighten noodzakelijk is. De achterliggende motivatie tot glad maken en de diepere betekenis die de slavernij zou hebben, wordt niet door iedereen gedeeld. Reacties uit het publiek variëren van “lelijk nephaar, dan hou je niet van jezelf”, tot “ik straight niet om aan het ideaalbeeld van blank te voldoen, maar omdat het makkelijker is”. Het niet op zichzelf staand verhaal dat iemand de partner heeft uitgezocht zodat de kinderen minder slecht haar zouden krijgen stemt in ieder geval tot nadenken. Gedreven door passie, believe en roots pleit Mireille ook om deze discussie in openheid te voeren en bij jezelf na te gaan: waarom straigth ik mijn haar eigenlijk?