De balans na 4 jaar Project 1012

Maar helaas heeft het Project 1012 in veel opzichten alleen maar averechts gewerkt. Het is niet alleen uitgelopen op een financiële nachtmerrie die al vele tientallen miljoenen verslonden heeft, maar het lijkt erop dat de al kwetsbare prostituees in Amsterdam alleen maar verder in de verdrukking zijn gebracht. De huurprijzen van de peeskamertjes zijn fors gestegen en sommige dames zijn in een bittere concurrentieslag verwikkeld geraakt waarbij ze steeds meer moeten inleveren op het gebied van loon en zelfstandigheid. Niemand weet precies wat er met de vrouwen is gebeurd die door het sluiten van de ramen op straat terecht zijn gekomen, en daar heeft de gemeente ook nauwelijks aandacht voor gehad.

Rapport op rapport toont het aan: het Project 1012 heeft de situatie voor de vrouwen niet verbeterd, maar waarschijnlijk zelfs verslechterd. Ook de Amsterdamse gemeentepolitiek kan steeds moeilijker om deze ongemakkelijke waarheid heen.

Hoe is dan toch te verklaren dat de gemeente met Project 1012 is begonnen, en dit nog altijd met zoveel overtuiging uitvoert? Dit kunnen we alleen begrijpen in de context van de toenemende invloed van het markt- en ondernemersdenken op de politiek, een proces dat wordt aangeduid met de term neoliberalisme.

Beroemde stadssociologen als David Harvey en Saskia Sassen hebben uiteengezet dat dit proces een grote invloed heeft op de manier waarop grote steden zich ontwikkelen. Steden horen er tegenwoordig pas bij als ze zoveel mogelijk hoofdkantoren van multinationals, banken en andere zakelijke en financiële ondernemingen weten aan te trekken.

Ook Amsterdam is onder druk hiervan de afgelopen jaren allerlei projecten gaan ontwikkelen waar de grootheidswaan vanaf druipt. Niet alleen uit gemeenterapporten over Project 1012, maar ook over de Zuidas, de Rode Loper en de Noord/Zuid-lijn blijkt dat Amsterdam een buitengewoon megalomaan en onrealistisch zelfbeeld heeft ontwikkeld.

Op dit moment wordt er bijvoorbeeld voor miljarden euro’s tienduizenden vierkante meters overbodige kantoorruimte uit de grond gestampt op de Zuidas. De historische binnenstad moet in dit nieuwe Amsterdam volgens rapporten vooral nog dienst doen als sprookjesachtig en ‘opgeschoond’ openluchtmuseum, ideaal voor ‘hoogwaardige’ recreatie en toerisme.

Amsterdam wordt in beleid meer en meer gereduceerd tot ‘corporate city’. Onze politieke leiders zijn Amsterdam gaan zien als product dat op de wereldmarkt moet concurreren met andere steden en dat alles uit de kast moet trekken om het meest aantrekkelijke en productieve platform voor ondernemingen te zijn.

Onze stad lijkt als voornaamste doel te zijn gaan zien om uit te groeien tot een metropool waar naast een selecte groep investeerders niemand op zit te wachten, en waarin bovenal de hogere klasse van zakenmannen, bankiers, investeerders en kapitaalkrachtige toeristen zich thuis moet voelen.

Het feit dat zelfs een stad waar de PvdA de dienst uitmaakt dit soort beleid ontwikkelt, is symbolisch voor de crisis van de sociaaldemocratie. Niet alleen in Nederland maar in heel Europa zijn linkse middenpartijen vanaf de jaren’80 gezwicht voor het neoliberalisme. Op economisch gebied werd in toenemende mate samengewerkt met rechts en gekozen voor kapitaal- en marktvriendelijke politiek. Inmiddels heeft de PvdA het neoliberale kapitalisme dusdanig verinnerlijkt dat andere economische perspectieven volledig uit de partij verbannen zijn.

Project 1012 laat pijnlijk zien wat hier de gevolgen van zijn. De kwetsbare prostituees, in de gemeenterapporten steevast bestempeld als ‘economisch laagwaardig’, moeten op dit moment zonder pardon plaatsmaken voor luxe hotels, sushirestaurants, ateliers en andere ‘economisch hoogwaardige’ marktspelers.

Maar niet alleen de vrouwen worden door de gemeente opeens publiekelijk afgeschilderd als “malafide”, “economisch laagwaardig” en “criminogeen”. Ook andere eerlijke ondernemers die in het gebied vaak al tientallen jaren coffeeshops, souvenirwinkels of horecazaken exploiteren krijgen van de PvdA opeens de wind van voren. Nota bene politici van de Partij van de Arbeid klagen erover dat hier voornamelijk toeristen op af komen die weinig te besteden hebben, en zeggen dat de stad dringend “opgeschoond” moet worden.

De PvdA slaagt er maar niet in om een moderne sociale partij te worden met een eigen antwoord op de uitdagingen van de 21ste eeuw. Over progressieve plannen waarbij op de Wallen naast heteromannen ook bijvoorbeeld vrouwen, homo’s en lesbo’s aan hun seksuele trekken kunnen komen durft de PvdA niet eens na te denken.

Het vertrouwen van de prostituees in de gemeente is door Project 1012 zeer ernstig beschadigd. Veel vrouwen zijn wantrouwend of zelfs bang geworden voor de politiek, wat de slechtst denkbare basis is voor het oplossen van de serieuze problemen waar zij soms mee te maken hebben. Segmenten van de Amsterdamse raamprostitutie die wel gezond en eerlijk opereren worden onterecht besmeurd en gedemoniseerd, terwijl deze juist gekoesterd en gesteund zouden moeten worden.

Voor alle duidelijkheid: ik twijfel er niet aan dat de betrokkenheid van wethouder Asscher bij het welzijn van de vrouwen oprecht is. Ik twijfel er ook niet aan dat het goed is om meer aandacht te hebben voor de zwarte kanten van de Amsterdamse raamprostitutie. Maar het project 1012 heeft eens te meer duidelijk gemaakt dat de goedbedoelde ideologie van de PvdA failliet is en op zijn best een halfslachtig antwoord kan geven op serieuze problemen die gepaard gaan met de moderne tijd.

Met project 1012 is een heilloze weg ingeslagen waar het best per direct een einde aan kan worden gemaakt. Uiteindelijk is mensenhandel een ultieme vorm van het globale kapitalisme. In plaats van te investeren in vastgoed en andere projecten die van Amsterdam een ‘corporate capital’ moeten maken, kan de PvdA beter investeren in een nieuwe sociale ideologie die niet meewerkt aan, maar een antwoord is op de huidige tijd van verwoestend neoliberalisme.

In de tussentijd moet dringend geïnvesteerd worden in een nieuwe vertrouwensband met de vrouwen zelf, zodat ook zij eindelijk een stem krijgen in het bouwen aan een moderne raamprostitutiesector waarin zij zich veilig en zelfstandig kunnen werken.

Laurens Buijs, Universiteit van Amsterdam

Deze tekst las Laurens Buijs voor op de WOMEN Inc. Talkshow over sekswerkers. Lees ook de bijdragen van de andere gasten.