Vrouwen: Booming Business

Economen:
Esther-Mirjam Sent (hoogleraar economie aan de Radboud Universiteit Nijmegen)
Janneke Plantenga (hoogleraar economie aan de Universiteit van Utrecht)
Joop Schippers (hoogleraar economie aan de Universiteit van Utrecht)
Frank Kalshoven (onafhankelijk econoom)

Maak beter gebruik van het arbeidspotentieel van vrouwen

Het slechte nieuws is dat er geen quick fix is. Er is niet een maatregel die je kan doorvoeren waarmee je ineens volledig gebruik kan maken van het arbeidspotentieel van vrouwen en waarmee je in een slag de Nederlandse economie uit het slop trekt. Het goede nieuws is dat er zeker winst te behalen valt. En niet alleen financieel. (zie punt 4) Als de overheid echt werk maakt van het verhogen van de arbeidsparticipatie van vrouwen en de doorstroom van vrouwen naar de top heeft dit weldegelijk een zeer positief effect hebben op de economie. Laten we zeggen, neem tot doelstelling: In 2020 is 70% van de vrouwen economisch zelfstandig en bestaat de top van bedrijven en instellingen voor 40% uit vrouwen.

Een aantal denkwijzes moet hiervoor sneuvelen. Ten eerste staat emancipatie voor ons niet voor keuzevrijheid. Keuzevrijheid gaat pas op als je minstens voor 150% economisch zelfstandig bent. Daarnaast moet de overheid in hun beleid de werkende burger als uitgangspunt nemen. Dit betekent het loslaten van het principe dat maatregelen leefvormneutraal moeten zijn. Het tweeverdienermodel wordt zo bevoordeeld op het kostwinnersmodel.

De suggesties zijn niet nieuw en al veel vaker geopperd. Maar dat geeft wel aan dat het tijd wordt echt werk te maken van deze aanbevelingen. Wij willen hiermee benadrukken dat dit niet alleen in het belang is van vrouwen of ouders, maar voor de gehele samenleving en voor de economie van Nederland.

Punt 1: Zorgkant stimuleert deeltijdwerk
Kort ouderschapsverlof, matige kwaliteit van kinderopvang en de slechte afstemming van scholen op werktijden hebben momenteel politiek geen hoge prioriteit. Ook ouders maken zich er niet heel druk over. Waarom niet? Zolang een van de partners in deeltijd werkt zijn dit overkomelijke problemen. Matige kwaliteit van zorg voor kinderen wordt vaak pas een kwestie voor ouders als kinderen meer dan 3 dagen naar de opvang gaan. Hetzelfde geldt voor openingstijden en kwaliteit van andere publieke voorzieningen als gemeenteloketten, winkeltijden en zorginstellingen. Publieke voorzieningen zijn helemaal afgestemd op de deeltijd werkende vrouw. Als je wilt dat er minder in deeltijd gewerkt wordt, moet je ook je samenleving inrichten op burgers die 4 dagen of meer werken.

Aanbeveling 1
Wil je de arbeidsuren van vrouwen verhogen, moet je daar je publieke voorzieningen op afstemmen, zowel in praktische organisatie als in gewenste kwaliteit.

Concreet voorstel: Brede scholen
Een plek waar kinderen van 0 - 12 jaar ondergebracht kunnen worden van 7 -– 19, 52 weken per jaar, met hoogstaande kwaliteitsnormen.

Beleidmaatregelen die hiervoor nodig zijn:

• Harmoniseer huisvestingsnormen primair onderwijs:

Zorg dat scholen en opvang makkelijker een gezamenlijke locatie kunnen betrekken.

• Stimuleer de harmonisering van arbeidscontracten van verschillende professionals in opvang en educatie instellingen.

Zorg dat werknemers dezelfde contracten krijgen zodat taken bij de opvang gecombineerd kunnen worden met taken op de scholen.

• 20% meer functies voor hoogopgeleiden in opvang en onderwijs

Veranker de kwaliteit van het onderwijs en de zorg voor kinderen met voldoende hoogopgeleide professionals. Zet deze kennis efficiënt is door te werken met klasse assistenten en opvang assistenten die de ondersteunende taken verrichten.

Wat kost het: Voeg huidige budgetten primair onderwijs en kinderopvang (inclusief de bijdrage van ouders) samen. Zo ontstaat een bedrag van zo’n tienduizend euro per kind per jaar. Dit is voldoende om bovenstaande suggestie te financieren.

Wat levert het op: Betere kwaliteit opvang en scholing, samenleving wordt ingericht op werkende ouders, makkelijker voor ouders werk/ zorg te combineren. Vooral de kleine banen in het onderwijs kunnen interessanter gemaakt worden door uitbreiding taken, taken binnen school/ opvang worden aangepast aan opleidingsniveau.

Punt 2: Werkkant stimuleert deeltijdwerk
60 procent van de vrouwen en 52 procent van de mannen heeft meerdere malen per maand of per week het gevoel het te druk te hebben. (Pascale Peters en Marijn Wildenbeest 2010) Flexibel werken is de oplossing om werk en zorg goed te combineren, wat de druk op ouders verminderd. Flexibel werken om werk en zorg te combineren kan op drie manieren: minder gaan werken (dan doe je dus iets aan de duur van het contract), zelf je tijd indelen (organisatie) en thuiswerken (plek). Nederland is koploper in deeltijdwerk. De andere aspecten van flexibel werken zijn in Nederland veel minder goed ontwikkeld. Het flexibel organiseren van werk, zoals zelf bepalen wanneer je werkt, of flexibel zijn in de plek waar je werkt is in Nederland nog onder de maat. Sociale partners zouden hier het voortouw in moeten nemen. Maar de overheid kan hier zeker ook een aantal stimulerende maatregelen toe nemen.

Aanbeveling 2:
Stimuleer flexibel werken in de vorm van zelf je werktijd bepalen en thuiswerken
Maak 'minder gaan werken', vooral als dit minder dan 4 dagen is, minder aantrekkelijk om werk en zorg te combineren en 'zelf tijd indelen' en 'thuiswerken' meer aantrekkelijk.

Maatregelen om niet of weinig uren te werken onaantrekkelijk te maken:

• Schaf aanrechtsubsidie af

Geen financiële prikkels als vrouwen besluiten niet te gaan werken

• Zet combinatiekorting in om een financiële prikkel te geven om meer uren te gaan werken

Zorg dat werken loont en maak het verschil tussen 20 uur werken en 32 uur werken voelbaar.

• Zet gemeenschapsgeld in als bonus op werken en niet als bonus op niet werken

Voer consequent beleid en stem maatregelen op elkaar af. Alle maatregelen bij elkaar opgeteld moet de boodschap uitdragen: werken loont. Belastingvoordelen zijn hiermee niet meer leefvormneutraal. Als je niet wilt werken is dat prima, maar verwacht geen belastingvoordeel.

Maatregelen om organisatie en plek meer aantrekkelijk te maken:

• Voer rekeningrijden in

Dit maakt het voor bedrijven aantrekkelijker om thuiswerken toe te staan.

• Dereguleer Arbowet thuiswerken

Nu kunnen thuiswerkers de nodige problemen van de Arbo verwachten als ze thuiswerken. Maak heldere en makkelijke richtlijnen waardoor de Arbo niet een obstakel gaat vormen.

Wat kost het: Budgetneutraal: het gaat om herallocatie van belastinggelden.
Wat levert het op: Meer mogelijkheden om werk en zorg te combineren, sterke financiële prikkel voor vrouwen om (meer) te gaan werken, duidelijke boodschap vanuit de samenleving dat werken en economisch zelfstandig zijn de norm is.

Punt 3: Diversiteit loont
Het is bekend dat diversiteit een bewezen succesfactor is (Joy et al., 2007; Lückerath-Rovers en Van Zanten, 2008; McKinsey 2008). Uit psychologische tests blijkt dat mannen zonder stress beter risico’s inschatten dan vrouwen, maar met stress zijn de vrouwen beter (Van den Bos et al., 2009). In stabiele economische tijden zijn typisch mannelijke eigenschappen nodig voor het stimuleren van innovatie en groei. In onstabiele economische tijden is vrouwelijke inbreng in de vorm van behoedzaamheid en zorgzaamheid noodzakelijk. In het algemeen blijkt uit economische experimenten dat gemengde teams van vrouwen en mannen de beste resultaten opleveren (Gratton, 2007; Kamas et al., 2008; Sent et al., 2009). Met andere woorden, het gaat hier om harde economie en niet om softe vrouwenemancipatie. Om de winst van diversiteit te halen is er een kritische massa van minimaal 35% nodig voor vrouwen om hun eigen inbreng te leveren. Immers, vrouwen worden pas als individu gezien als een team voor 35 procent of meer uit vrouwen bestaat.
Diversiteit werkt niet alleen in de top van het bedrijfsleven. Ook sectoren waar voornamelijk vrouwen in actief zijn moeten diversen worden door mannen aan te trekken. Het is zo ook noodzakelijk dat er meer mannen gaan werken in de zorg en in het onderwijs.

Suggestie 3

• Stimuleer de toename van vrouwen aan de top

Concreet voorstel: Voer trapsgewijs een vrouwenquota in voor topposities:
Zorg dat vrouwen zo snel mogelijk de kritische massa van 35% van de posities aan de top bereiken.

Wat kost dit: Een cultuuromslag
Wat levert het op: Betere bedrijfsresultaten, optimaal gebruik arbeidspotentieel

Punt 4 Niet financiële waarden:
Bij bovenstaande suggesties is niet alleen gekeken hoe Nederland de staatskas kan spekken. In de winst tellen ook de niet financiële waarden mee als:

• Effectief gebruik maken van talent

Door het als vanzelfsprekend te maken dat je na je opleiding je eigen kost gaat verdienen, wordt iedereen aangesproken op zijn of haar talenten. Hiermee maak je beter gebruik van de potenties van iedereen.

• Toename aan plezier in werken:

Banen van meer dan drie dagen zijn uitdagender en dragen meer bij aan persoonlijke ontwikkeling. Een interessantere baan is een grote impuls voor vrouwen om meer te gaan werken dan geld.

• Minder stress voor ouders met jonge kinderen

Stress neemt af omdat er minder met kinderen gezeuld hoeft te worden en omdat er meer vertrouwen is in de kwaliteit van opvang en educatie.

• Betere zorg voor kinderen in formele opvang

Kinderen profiteren uiteraard van een kwalitatief betere opvang

• Behoud van vrije tijd

Deze maatregelen bieden de mogelijkheid om naast je werk ook genoeg tijd over te houden voor vrije tijd.

• Gelijke ontwikkelmogelijkheden voor iedereen

De rol van kostwinner wordt in deze manier van denken losgelaten. Overheid behandeld mensen als individuen die werken en zorgen. Deze maatregelen maken het mogelijk arbeid en zorg beter te kunnen combineren, waardoor vrouwen makkelijker in ambities op werkvlak kunnen waarmaken en mannen makkelijker hun ambities op zorgvlak.

• Gelijke kansen voor kinderen

Door toeslagen voor kinderen te blijven reguleren vanuit de overheid voorkom je dat kinderen van minder verantwoordelijke ouders met een flinke achterstand de maatschappij in worden gestuurd. Ook is aangetoond dat dochters van moeders die economisch zelfstandig zijn eerder zelf ook verantwoording nemen voor hun eigen economische zelfstandigheid. Zelfs als schoonmoeder heb je invloed op het werkgedrag van je schoondochter.