De goede vrouw voorbij

Het publiceren van mijn eerste blog vraagt enige moed. In de weken nadat ik het geschreven heb open ik af en toe het document, scherp de tekst nog een beetje aan en besluit telkens een beter moment voor publicatie af te wachten. In het gloren van een nieuwe en hogere vrijheid voor vrouwen verschijnt een onzekerheid die hoort bij het betreden van nieuw terrein: wat als het een compleet debacle wordt? Als iedereen ziet wat ik eigenlijk zelf allang weet: ik ben geen schrijver, ik ben geen leider, geen pionier. Natuurlijk weet ik dat ik niet perfect ben, maar om dat aan de grote klok te hangen…

De goede vrouw
Veel vrouwen ervaren een diepe behoefte om perfect te zijn. We kennen in de privacy van ons eigen hoofd de realiteit, toch projecteren we het liefst een beeld van onszelf dat ons ideaal zo dicht mogelijk benadert. Wat vrouwen hier gemeen hebben zou je ‘de goede vrouw’ kunnen noemen, een onpersoonlijke collectieve conditionering die verankerd ligt in de vrouwelijke psyche en verwijst naar een tijd wanneer onder invloed van veranderende economische omstandigheden nieuwe rollen en taken ontwikkelen voor mannen en vrouwen.

De goede vrouw ontstaat laat in de 18 eeuw, in een tijd dat tussen de adellijke families en de arbeidersklasse van boeren en handwerkers een middenklasse ontstaat van kooplui, ondernemers en geleerden: de burgerij. In eerste instantie wordt de goede vrouw gecultiveerd in gedragsboeken die oorspronkelijk vooral huishoudelijke aanwijzingen geven. In een tijd waarin het kapitalisme opkomt en werk steeds meer iets wordt dat buitenshuis plaatsvindt, ontstaat een nieuwe groep van ongetrouwde mannen die niet tot de adel behoort maar zich door eigen inspanning kennis en rijkdom verschaft en nu een vrouw zoekt die voldoet aan nieuwe critera voor goedheid. De gedragscode van een goede vrouw ontstijgt vanaf dat moment de handelingen van huishoudelijke aard en wordt langzaam steeds meer geperfectioneerd in een morele standaard. Een goede vrouw is gepolijst, gemanierd, puur, nederig en simpelweg niet in staat tot het maken van fouten. Haar nobele doel is om met engelengeduld en toewijding een huiselijke tegenhanger te bieden voor het dwingende, grove en emotioneel lege economische territorium van de man en hem thuis te transformeren tot een gelukkige en verantwoordelijke echtgenoot.

De geboorte van de 18-eeuwse goede vrouw is ook de geboorte van een nieuw vrouwelijk bewustzijn. In onze tijd waarin we gewend zijn ons zelf te onderwerpen aan voortdurend onderzoek kunnen we het bijna niet meer voorstellen dat het ooit anders was. Dit is het moment waarop de vrouw voor het eerst haar zelf als een projectie ziet, als een beeld waarnaar zij zichzelf modificeert. Met voordurende aandacht transformeert ze in iemand die goed en waardig genoeg is om een man voor zich te winnen. Waar de man in het begin van dit kapitalistisch tijdperk leert om geld te verdienen in plaats van het te erven, ontdekt de vrouw de mogelijkheid tot zelfperfectie om op deze manier de ideale echtgenote te worden. Zij zet haar frustratie, boosheid en verlangen opzij en wordt een perfect zelf.

De goede vrouw in onze tijd
Veel vrouwen van nu zijn geboren en getogen in deze gedragsstandaard die ook in Nederland lange tijd een antwoord biedt op de levensomstandigheden. Vrouwen uit de Tweede Wereldoorloggeneratie of de babyboomgeneratie kunnen de goede vrouw waarschijnlijk moeiteloos in zichzelf identificeren. In mijn jeugd zie ik mijn moeder worstelen met de verwachtingen van haar familie. Zij is een intelligente vrouw, hardwerkend en leergierig, die graag wil studeren. Haar ouders besluiten echter dat een opleiding tot onderwijzeres haar beter voorbereid op haar rol als moeder en echtgenote. Na haar huwelijk met mijn vader zet ze haar ambities opzij en wijdt zich met alles wat ze in zich heeft aan de verzorging van haar gezin. Hoezeer het afstand doen van haar diepere wensen de aanleiding is voor stil verdriet en frustratie, kan ik alleen maar vermoeden. Vlak voor haar overlijden vertelt ze me dat ze altijd jaloers is geweest op de vanzelfsprekende vrijheid die mij en mijn generatie in de schoot geworpen is.

Bewust van de dynamiek in ons gezin besluit ik al jong om niet te voldoen aan de culturele fantasie van de goede vrouw. Voor mij geen huisje, boompje, beestje, ik leef het leven dat ik wil! Op dat moment nog niet bewust hoezeer ik een kind van mijn tijd ben, groei ik op als het product van een postmodern era waarin de aandacht voor de rechten en persoonlijke ontwikkeling van het individu tot volledige wasdom komt. Het is vanzelfsprekend dat ik studeer, reis, werk, feest en relaties aanga zoals ik dat wil en met mij een hele generatie opgroeiende vrouwen. Als het tweede golf-feminisme op het eind van de 20e eeuw langzaam oplost en de jongere vrouwen niet langer refereren aan gelijke rechten lijkt de strijd gestreden. Nederlandse vrouwen voldoen niet meer aan het ouderwetse beeld van de echtgenote en huismoeder en daarmee lijkt de kous af. De vraag blijft echter: zijn wij ook aan de goede vrouw voorbij?

Postmoderne equivalent
Betekent het feit dat wij tegenwoordig meer rechten hebben dan onze moeders en grootmoeders ook dat wij geheel onafhankelijk onze keuzen maken? Is wie wij zijn het hoogst mogelijke of conformeren we ons aan oude gewoonten, niet langer van deze tijd? Zijn we werkelijk authentiek of nog steeds de goede vrouw, een postmoderne versie van de 18-eeuwse echtgenote die, nu met een vrijgevochten sexualiteit, met grenzeloos en soms ronduit provocatief gedrag en een ik-doe-wat-ik-wil-mentaliteit een tegenreactie vormt op deze structuur en daarmee gegrond is in dezelfde conditionering?

Het volhardende werk van onze moedige zusters die hebben gestreden voor gelijke rechten en mogelijkheden voor vrouwen en mannen, heeft het leven van vrouwen de afgelopen 150 jaar zoveel vrijer, gemakkelijker en comfortabeler gemaakt. Maar als je het glazuren laagje van sex, blingbling en valse autonomie eraf krabt zul je ontdekken dat onze diepere motieven niet zoveel anders zijn. De goede vrouw uit de 18e eeuw heeft een postmoderne equivalent, nog immer perfect, misschien niet langer als de toegewijde echtgenote maar nu als sexy, vrijgevochten, geslaagde, onafhankelijke of spirituele vrouw.

Deze postmoderne goede vrouw is nog steeds een zelfgekozen compromis. Ondanks het feit dat we meer vrijheid hebben dan ooit, is de onpersoonlijke structuur waarin we ons zorgen maken over hoe we gezien worden nog steeds springlevend in ons en worstelen we met ideeën over wat het betekent om een goede vrouw te zijn. Alle economische, sociale en educatieve ontwikkeling ten spijt, ten diepste worden we gedreven door dezelfde motieven van overleving en het behouden van de status quo als onze zusters uit de laat 18e eeuw.

De nieuwe vrouw
De ontwikkeling van onze cultuur via het traditionele, moderne en postmoderne tijdperk heeft vrouwen de tijd, de middelen en de rechten gegeven om naast mannen te staan en samen verantwoordelijkheid te nemen voor de toekomst. Het is nu aan vrouwen zelf om gebruik te maken van deze verworvenheden en uit te vinden wat het betekent om vrouw te zijn in deze tijd. Eén ding staat vast: om haar te vinden moeten we voorbij de conditionering van de goede vrouw.

De nieuwe vrouw laat zich alleen ontdekken wanneer we haar echt willen zien. Wanneer we het verlangen naar ontwikkeling dat zachtjes klopt in ons hart meer aandacht geven dan de noodzaak om perfect te zijn. Wanneer we het belangrijker maken om iets nieuws te ontdekken dan om veilig te blijven en we bereid zijn om risico's te nemen en fouten te maken. Wanneer we onze pretenties laten varen en onder ogen willen komen wie we werkelijk zijn, met onze schaduwkanten én ons potentieel. Om zo zicht krijgen op wat ons drijft, op onze diepste motieven en te besluiten of deze bijdragen aan de wereld die we samen willen creëren. In een authentiek en integer streven naar ontwikkeling stuiten we vroeg of laat op de conditionering van de goede vrouw en in die ontmoeting, in de wrijving tussen wat was en wat kan komen, wordt de nieuwe vrouw geboren.

Wij vrouwen van nu, we zijn precies zoals we zijn, het product van een eeuwenlange ontwikkeling en het ruwe materiaal waarmee we samen een volgende stap kunnen zetten. De nieuwe vrouw is een leider en een pionier in al haar imperfectie. Samen met haar zusters zet zij de eerste stappen op een pad dat straks een groef kan worden in bewustzijn. Wetend wie zij was, maar niet wie zij gaat worden, springt zij in het diepe en opent hiermee de poort naar een nieuwe, hogere mogelijkheid. Zij is een authentieke expressie van een vrouw in deze tijd en struikelen en stotteren zijn toegestaan. Geïnteresseerd om uit te vinden wat haar en onze hoogste potentie is gaat zij een weg die niet foutloos is. Interessanter en belangrijker zijn echter haar verlangen, haar keuze voor ontwikkeling en haar doorzettingsvemogen om, samen met andere vrouwen, vooruit te bewegen.