Vanuit het verre buitenland - het vervolg

Vietnam, 6 oktober 2009

Hallo Marcia,

Wat een ommezwaai, van fulltime werken naar fulltime thuis met de kids. En dat heel ver weg van het vertrouwde Amsterdam. Zal ik op jacht gaan naar een uitdagende full time job of juist genieten van het niet te hoeven werken? Of iets ertussen in? Ik voel duidelijk dat ik zonder mijn vorige baan bij War Child en zonder de door mij uitgekozen vrienden mijn identiteit opnieuw moet opbouwen. Spannend.
De Vietnamese vrouwen hebben heel andere dingen aan hun hoofd. Als ik door de stad rijd, valt het me op dat er overal vrouwen zijn en dat ze werken. Het maakt niet uit wat of hoe zwaar het is, ze doen het. Ik zie ze straten maken, huizen bouwen, bars draaien, eten verkopen en in nette pakjes op hun brommer naar kantoor zoeven. Waar de mannen overal op kleine krukjes theeleuten, valt het op als een vrouw even lekker niks doet. Volledige participatie op de arbeidsmarkt, heet dat, toch?!
Op posters van de communistische partij zie ik ze met zeis in de hand en kinderen aan de rokken fier de toekomst in kijken. Het socialisme maakt geen onderscheid tussen mannen en vrouwen. Zij aan zij strijden ze voor de goede zaak. Tijdens de 'American War' vochten de vrouwen volop mee, hielden de productie op gang en zorgden ze voor de kinderen. Ook de armoede verlangt een dubbel inkomen. En wie weet speelt ook mee dat vrouwen geen zin hebben om full time thuis voor hun schoonouders te zorgen, zoals de traditie voorschrijft.
Thuisgekomen na een lange werkdag begint voor de Vietnamese vrouw de tweede etappe. Het huishouden en de zorg voor kinderen is, net als bij jou in Afrika, geheel de verantwoordelijkheid van de vrouw. Mannen stoppen na gedane arbeid even bij de Bia Hoi om met hun maten een biertje te drinken. Zij maakt ondertussen het eten klaar en verzorgt de kinderen. De ranke Vietnamese man ziet er wel uit al een metro man, maar gedraagt zich er blijkbaar niet naar.
Je zegt dat de Afrikaanse vrouw niet hoeft te kiezen tussen werk en gezin, dat zij haar gezin ìs. De Vietnamese vrouw kiest ook niet, ze doet het allebei: full time werken èn full time huisvrouw zijn. Je hebt het over het uithoudingsvermogen van de Afrikaanse vrouwen, ik denk dat haar Vietnamese zusters uit hetzelfde hout gesneden zijn. Volgende week komen mijn schoonouders op bezoek. Schatten zijn het. Als ik er aan denk dat ik voor hen, de kids, mijn partner en een volle koelkast moet zorgen, krijg ik spontaan uitslag. De komende tijd ga ik eens rustig nadenken over mìjn balans.

Groeten,
Gitte

Gitte Buch woont sindskort in Hanoi (Vietnam) met haar man en twee zonen Bo van zes, en Isha van vier. Haar man is door het ministerie van Buitenlandse Zaken uitgezonden. Tot voor kort werkte Gitte als Manager Communicatie bij War Child.

Oeganda, 22 september 2009

Beste Gitte,

Nu ben ik toch al even in Oeganda, bijna drie jaar, en ik heb het gevoel dat ik ‘het’ nog steeds te weinig tegenkom: de sprankeling van vrouwen die blij en vrij het leven in eigen hand hebben. Die weten dat hun mentale vrijheid net zo bijzonder als vanzelfsprekend is; dat Women Inc.-gevoel, zeg maar. Als er één continent drijft op vrouwen, dan is dat Afrika (benieuwd of jij hetzelfde zegt over Vietnam). Aan hun kracht en uithoudingsvermogen kan ik niet tippen. Tegelijkertijd staat hun inspanning ten dienste van iedereen en alles om hen heen. De echtgenoot in de eerste plaats – zijn vrouw verbouwt eten, houdt de hut heel en schoon, wast en kookt. Ze zorgt voor iedereen in een grote kring van familie, stam- of clangenoten die een beroep op haar doet. Dat doet ze met flair en, als het even kan, in een kleurrijke gesteven jurk. Zeggen dat voor de gemiddelde Afrikaanse vrouw het begrip ‘zelfontplooiing’ geen betekenis heeft, getuigt van een witte blik op Afrika. Een vrouw in traditioneel Afrika is haar gezin. Zonder echtgenoot is ze niemand, bestaat ze niet; op veel plaatsen trouwt een weduwe nog met een broer van haar man, om haar te behoeden voor de desastreuze ongebondenheid. Zonen zijn haar leven – letterlijk - omdat die later voor haar zorgen. Zij hoeft niet te kiezen tussen werk of kinderen. Kommer en commentaar van Heleen Mees gaan aan haar voorbij want ze heeft niks te kiezen. Ze vraagt zich nooit met de oude Heleen van Royen af of ze wel genoeg seks heeft; ze mag haar man haar lichaam niet weigeren. Ze vraagt zich ook nooit met de nieuwe Van Royen af of haar man vreemdgaat - dat weet ze zeker en ze kan daar niks aan doen Women Incorporated is voor deze vrouwen niet meer dan een mooi merk, want voor een Hollandse Heleen en een doorsnee Afrikaanse geldt dat never the twain shall meet. Verandert er dan niks? Zeker wel. In de stad kom ik nieuwe Afrikaanse vrouwen tegen; met pit en lef en de vastbeslotenheid er iets van te maken, zoals Liz, de jonge geluidsvrouw met wie ik afgelopen week tv-opnames maakte. Fifi, de geliefde van een politiek commentator of modeontwerper Sylvia Owori. Over hen ga ik je zeker nog schrijven. Intussen ben ik zelf in hartje Afrika ook een multitaskmum met drie kinderen en het verlangen om veel en mooi werk te maken – of dat nu reportages, essays, interviews, debatten of boeken zijn. Een klassieke diplomatenvrouw ben ik daardoor nooit geworden. Al ziet het er wel een beetje zo uit, met een veranda die uitziet op het Victoriameer, die tuin vol apen, witte wijn bij krekels en kampvuur in de nacht en, natuurlijk, geborgen in de goede zorgen van twee sterke Afrikaanse vrouwen.

Groeten,
Marcia

Marcia Luyten is econoom en cultuurwetenschapper. Ze werkt als zelfstandig journalist, schrijver en moderator voor onder meer NRC Handelsblad, Vrij Nederland en De Globaliseringslezing. Ze schreef Ziende blind in de sauna: Hoe onze politiek, economie en cultuur ‘Afrikaanse’ trekken krijgen en Witte geef geld. Sindss 2007 woont ze met man en drie kinderen (6, 3 en 1) in Kampala, Oeganda.